Ik zag het in zijn ogen, Foppe weet dat het over is

03/10/2011 10:00

De afgelopen twee maanden heb ik Foppe de Haan op de radio, in kranteninterviews, op de televisie en in tijdschriften horen vertellen over Tuvalu. Dat is geen Friese koekenpan met de vernieuwde Tuvalu anti-Holland laag, zodat alles wat je er in klaarmaakt automatisch verandert in een Friese kruidkoek.

Tuvalu is een groep van negen eilandjes ergens tussen Australië en Hawaii. Eigenlijk niet meer dan een stuk koraal dat boven het water uit steekt. Foppe is twee maanden lang bondscoach geweest van Tuvalu.

Met terugwerkende kracht bewonder ik al de trainers die doodstil in Qatar zaten. Co Adriaanse, wat hebben we hem uitgelachen, met zijn team vol voetballende baardjurken, maar laten we ook eerlijk zijn: hij was er niet trots op. Co schaamde zich een beetje. Wij wisten dat hij het voor het geld deed, Co wist het en omdat journalisten en Co van elkaar wisten dat ze een paar jaar later weer met elkaar in een Nederlandse perskamer zouden zitten, werd dat maar niet al te hard uitgesproken. Brood op de plank, voor iedereen.

Rinus Israel in Roemenië, Leo Beenhakker in Mexico, Polen, Trinidad en Tobago, Erwin Koeman in Hongarije, ze deden het voor het geld. Maar dat werd niet gezegd. Erwin Koeman genoot zogenaamd intens van het schitterende Hongarije, met zijn unieke klederdracht en het plaatselijke gerecht Svleso, een stuk platgeslagen varkensmaag,

Rinus Israel moest om de maand bijtekenen omdat hij anders de torenhoge telefoonrekening niet kon betalen en Leo Beenhakker liep in Mexico aan iedereen te vertellen dat hij geen piepeltje was, of hij deed over de hoofden van eilandbewoners heen wat cabaret tijdens het WK in Duitsland. Maar geld was de drijfveer. Zoals geld altijd de drijfveer is. Clubliefde is dood. Fluister bij een willekeurige voetballer een bedrag door de brievenbus en ze staan met het schuim om de bek hun tas te pakken.

Foppe de Haan profileert zich al jaren als iemand die daar ver boven staat. Niemand is kritischer op de voetballerij. Ontelbare interviews heeft Foppe de afgelopen jaren gegeven en steeds had dat dezelfde ondertoon: de voetballerij, hij hield er van, hij kon niet anders, maar wat een verdoemde wereld was het waarin hij werkte. Ik heb hem meerdere keren op de televisie zien uitleggen wat er allemaal ziek is in de voetbalwereld. Een lege huls, de voetballerij, met eigenlijk maar één lichtpuntje, één baken van gewoonheid, één man met het nuchtere overzicht. Hij zelf.

Dat doet Foppe de Haan graag, in een studio met een camera op zijn gezicht uitleggen dat hij niet ijdel is. Dat heeft iets vreemds. In een auto stappen, helemaal naar Hilversum of Amsterdam rijden om steeds maar weer te vertellen dat je zo een hekel hebt aan de spotlights. Na zijn laatste optreden bij Pauw & Witteman weten we dat dat onzin is. Nog nooit zag ik iemand zo trots vertellen over zijn Kuifje in de Stille Zuidzee-avontuur.

Foppe had de lachers op zijn hand. Bijna tien minuten lang vertelde hij, tot grote vreugde van de toehoorders, over de bananenrepubliek waar hij had moeten werken. Hij legde nog maar eens uit hoe belabberd de spelers waren. Niveautje Vijfdeklasser. Het veld, hahaha, nee zeg, je gelooft het toch niet, hahaha, dat liep vol zout water en tijdens de wedstrijden kropen er krabbetjes naar boven. Schitterend!

Het was een alleszeggend optreden van Foppe de Haan. Hij sloeg de toon aan van een zeventiende eeuwse handelaar in nootmuskaat. Balkenende moet hebben genoten: Foppe staat voor de VOC-mentaliteit. Uitheemse mensen wat proberen te leren, je daar griezelig veel voor laten betalen en daarna snel naar Nederland afreizen om iedereen te vertellen dat ze er helemaal niks van kunnen.

Het was allemaal net te zelfvoldaan, net met iets te veel sluimerende ironie, zoals Foppe over de mensen op Tuvalu vertelde. Foppe, normaal gesproken toch de nuchterheid zelve, zat te glimmen. Op de vraag wat mensen in Tuvalu nu eigenlijk de hele dag doen antwoordde hij, met de timing van een stand-up comedian, 'Helemaal niets.' Daar moest iedereen erg om lachen. Haha, die rare bruine mensen, met hun visnetjes en hun voetbalschoenen van oude lappen en hun belachelijke voetbalveldje, ze deden helemaal niks. Pas toen iedereen was uitgelachen nuanceerde Foppe. Helemaal niets was natuurlijk niet waar. Toch had hij het toen al gezegd. Om een lach te scoren.

Foppe is dol op de lach. De lach die klinkt als hij de perfecte Foppe neerzet. Op congressen doet hij het ook. Daar komt hij langs als Gewoonman. Hij zegt tegen een zaal vol bankiers dat ze het allemaal heel anders moeten doen, vertelt een geinig verhaal over een voetballer die hij van alles heeft geleerd en verdwijnt dan weer naar huis. Met een zak geld op de achterbank. Gewoonman zijn verdient goed.

Ik zag nog iets anders tijdens het interview bij P & W. Doodsangst. Foppe weet dat het over is. Ik zag dat in zijn ogen. Geen enkele Nederlandse club zal deze gymleraar nog contracteren. Niemand trapt er meer in, de Foppe-act. Bakken met geld binnenslepen en doen alsof je iedere avond nog met vier blinde kinderen uit het dorp tuinboontjes zit te doppen.

Alleen in Zuid-Afrika en Tuvalu trappen ze daar nog in. Tijdens het interview moest ik aan de mensen in Tuvalu denken. Zij hebben Foppe leren kennen als een bezeten trainer. In een filmpje zag ik hem een arm om de schouder van een speler slaan. De plaatselijke vissers zullen voor altijd van hem houden. Foppe kwam iedere dag even met ze praten.

Ze zitten op een veilige afstand en weten niet wat Foppe hier allemaal heeft zitten vertellen. Hoe hij in interviews half lachend, half schamper over ze heeft zitten babbelen. Hoe de mensen in Nederland Tuvalu nu, door Foppe, voor altijd zullen kennen als een land waar ze hun best doen, maar waar ze er uiteindelijk geen klote van bakken.

Door Foppe weten we in ieder geval een ding zeker: op Tuvalu is het warm en je verdient er goud geld. Anders zou Foppe er nooit zijn gaan werken.

Nico Dijkshoorn